Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε δεσμευτεί να θεσμοθετήσει νομικό πλαίσιο για τα ρατσιστικά εγκλήματα.
Ειδικότερα υποσχέθηκε να προχωρήσει σε ειδικό νόμο με βάση την πρόταση που είχε κάνει τον Ιούνιο του 2013, όταν ο Αλέξης Τσίπρας κατέθεσε στη βουλή σχέδιο με 10 άρθρα για την “καταπολέμηση των εγκλημάτων με ρατσιστικά κριτήρια”.
Οι λόγοι που ο ΣΥΡΙΖΑ ήθελε να αλλάξει το νόμο
Στην αιτιολογική έκθεση για την πρόταση νόμου κατέθεσε στη βουλή ο ΣΥΡΙΖΑ στις 4 Ιουνίου 2013 (στην οποία βασίστηκε η μετέπειτα νομοθετική πρωτοβουλία) αναφέρεται ότι η διοικητική πρακτική αγνοεί χαρακτηριστικά τις συστάσεις διεθνών οργάνων, όπως του Συμβουλίου της Ευρώπης, για τη συγκρότηση ενός αποτελεσματικού μοντέλου για την καταγραφή, την ανάλυση και την εκδίκαση όλων των υποθέσεων ρατσιστικών ή άλλων εγκλημάτων μίσους.
Όπως επισημαίνεται μάλιστα “η ανυπαρξία ενός τέτοιου συστήματος, και, ειδικότερα, ενός ασφαλούς και αποτελεσματικού μηχανισμού καταγγελίας και δίωξης, έχει μέχρι σήμερα ως αποτέλεσμα την πλήρη ατιμωρησία των δραστών ρατσιστικών εγκλημάτων. Το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας, που συστήθηκε με πρωτοβουλία και τη συμμετοχή της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, έχει επισημάνει ότι τα θύματα ρατσιστικής βίας θεωρούν εκ των προτέρων μάταιη την καταγγελία ανάλογων κρουσμάτων στην Ελληνική Αστυνομία – είτε διότι έχουν αρνητική εμπειρία από τη μέχρι σήμερα ανταπόκριση των Αρχών, είτε διότι δράστες τέτοιων κρουσμάτων είναι και αστυνομικοί”.
Τι προτείνει το σχέδιο νόμου του ΣΥΡΙΖΑ για τα ρατσιστικά εγκλήματα
Ο στόχος του νόμου που πρότεινε ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο μέσα από το οποίο τα ρατσιστικά εγκλήματα δεν θα έμεναν ατιμώρητα και μέσα από το οποίο θα μπορούσαν να προστατευτούν τα θύματα. Σε αυτό προτεινόταν να:
- οριστεί το έγκλημα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά.
- να εισαχθεί αυτοτελής επιβαρυντική περίσταση για την τέλεση των εγκλημάτων με ρατσιστικά χαρακτηριστικά
- προβλεφθεί ότι η άσκηση ποινικής δίωξης για τα εγκλήματα με ρατσιστικά χαρακτηριστικά θα ασκείται αυτεπαγγέλτως, ενώ η καταδίκη θα συνεπάγεται και αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων.
- θεσπιστεί ως παρεπόμενη ποινή η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων ακόμη και για πλημμελήματα στις περιπτώσεις
καταδίκης δημοσίων λειτουργών και υπαλλήλων. - οριστεί η ευθύνη και να προβλέπονται κυρώσεις κατά νομικών
προσώπων και ενώσεων προσώπων. - προβλέπεται πλαίσιο προστασίας θυμάτων και μαρτύρων, και, ειδικότερα, προστασία από απέλαση και κράτηση θυμάτων και
μαρτύρων που στερούνται νομιμοποιητικών εγγράφων, από τη στιγμή της καταγγελίας μέχρι την αμετάκλητη δικαστική κρίση ή την θέση στο αρχείο. - προβλεφθεί η δωρεάν παροχή νομικής βοήθειας και κατοχυρώνεται δικαίωμα παράστασης πολιτικής αγωγής σε νομικά πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της υπεράσπισης των δικαιωμάτων του
ανθρώπου. - συσταθεί Εθνική Επιτροπή Σχεδιασμού και Συντονισμού για την Καταπολέμηση του Ρατσισμού, που υπάγεται στον Υπουργό Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που,
μεταξύ άλλων, εκπονεί προγράμματα επιμόρφωσης και εξειδίκευσης των εισαγγελικών, δικαστικών και αστυνομικών αρχών, καθώς και προγράμματα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης πολιτών. - συσταθεί εθνικό δίκτυο καταγραφής και καταγγελίας εγκλημάτων ρατσιστικής βίας, στο οποίο συμμετέχουν όλες οι εμπλεκόμενες αρχές και δημόσιοι φορείς.
- προβλεφθούν ειδικές διαδικασίες εποπτείας και λογοδοσίας των δημοσίων υπηρεσιών.
Τι εφαρμόστηκε με τον νόμο 4356
Στις 24 Δεκεμβρίου 2015 επί ΣΥΡΙΖΑ δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ ο νόμος 4356 “Σύμφωνο συμβίωσης, άσκηση δικαιωμάτων, ποινικές και άλλες διατάξεις” ο οποίος δημιούργησε το Εθνικό Συμβούλιο κατά του Ρατσισμού και άλλαξε το πλαίσιο ποινών για τα εγκλήματα που έχουν ρατσιστικά κίνητρα. Ειδικότερα με βάση το νόμο αυτό:
- Δημιουργήθηκε συλλογικό συμβουλευτικό − γνωμοδοτικό
όργανο υπό την ονομασία «Εθνικό Συμβούλιο κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας», το οποίο υπάγεται στη Γενική Γραμματεία Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (άρθρο 15 ) - Το Συμβούλιο κατά του Ρατσισμού μεταξύ άλλων είναι αρμόδιο για να συντάσσει Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά του Ρατσισμού, παρακολουθεί συστηματικά την εφαρμογή του και μεριμνά για την τακτική επικαιροποίησή του. Επίσης συγκεντρώνει και αξιοποιεί στατιστικά στοιχεία σχετικά με το ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία. Οι αρμόδιες διοικητικές υπηρεσίες υποχρεούνται να παρέχουν τα αιτούμενα στοιχεία.
- ορίστηκε ότι εάν υπάρξει έγκλημα λόγω των χαρακτηριστικών φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής γενεαλογικών καταβολών, θρησκείας, αναπηρίας, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου το πλαίσιο ποινής διαμορφώνεται ως εξής:
α) Στην περίπτωση πλημμελήματος, που τιμωρείται με φυλάκιση έως 1 έτος, το κατώτερο όριο της ποινής αυξάνεται στους 6 μήνες και το ανώτερο όριο αυτής στα 2 έτη. Στις λοιπές περιπτώσεις πλημμελημάτων το κατώτερο όριο ποινής αυξάνεται κατά 1 έτος.
β) Στην περίπτωση κακουργήματος, που το προβλεπόμενο πλαίσιο ποινής ορίζεται σε 5 έως 10 έτη, το κατώτερο όριο ποινής αυξάνεται κατά 2 έτη. Στις λοιπές περιπτώσεις κακουργημάτων το κατώτερο όριο ποινής αυξάνεται κατά 3 έτη.
γ) Στην περίπτωση εγκλήματος, που τιμωρείται με χρηματική ποινή, το κατώτερο όριο αυτής διπλασιάζεται. Σε περίπτωση μετατροπής της ποινής φυλάκισης που έχει επιβληθεί κατά τα παραπάνω, το ποσό της μετατροπής δεν μπορεί να είναι κατώτερο από το διπλάσιο του κατώτατου ορίου του προβλεπόμενου ποσού μετατροπής.» (το άρθρο 21 του αντικαθιστά το άρθρο 81Α του Ποινικού Κώδικα)
Επιπρόσθετα μέτρα στον νόμο 4478/2017
Επιπλέον μέτρα προστασίας ορίζονται για την προστασία θυμάτων ρατσιστικών εγκλημάτων με το νόμο 4478/2017 (ΦΕΚ 91/Α/23-6-2017) που δημοσιεύεται τον Ιούνιο του 2017.
Σε αυτόν προβλέπεται:
- ότι θα εξασφαλίζεται ότι τα θύματα αξιόποινων πράξεων τυγχάνουν της δέουσας πληροφόρησης, υποστήριξης και προστασίας προκειμένου να συμμετέχουν στην ποινική διαδικασία. Τα θύματα αναγνωρίζονται και αντιμετωπίζονται με σεβασμό, ευαισθησία, εξατομικευμένη, επαγγελματική και χωρίς διακρίσεις προσέγγιση λόγω της φυλής, του χρώματος, της εθνικότητας, της εθνότητας, της γλώσσας, της θρησκείας, της κοινωνικής προέλευσης, των πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, της περιουσιακής κατάστασης, της ηλικίας, του φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της ταυτότητας ή των χαρακτηριστικών φύλου, της αναπηρίας ή οποιασδήποτε άλλης κατάστασης αυτού, σε κάθε επαφή με τις αρμόδιες υπηρεσίες υποστήριξης θυμάτων ή τις υπηρεσίες αποκαταστατικής δικαιοσύνης, στις περιπτώσεις που αυτό προβλέπεται από το νόμο ή κάθε άλλη αρμόδια αρχή, που ενεργούν στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας. Τα δικαιώματα που θεσπίζονται στον νόμο ισχύουν για όλα τα θύματα χωρίς διακρίσεις, ανεξαρτήτως της εθνικότητας ή υπηκοότητάς τους και του καθεστώτος διαμονής τους.
- για κάθε άτομο εκτιμάται, αν, και σε ποιο βαθμό, το θύμα μπορεί να επωφεληθεί από ειδικά μέτρα προστασίας προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος να υποστεί δευτερογενή και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση, εκφοβισμό και αντεκδίκηση. Στην ατομική αξιολόγηση λαμβάνονται κυρίως υπόψη α) τα προσωπικά χαρακτηριστικά του θύματος, όπως η ηλικία, η φυλή, το χρώμα, η θρησκεία, η εθνικότητα ή εθνοτική καταγωγή, ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η ταυτότητα ή τα χαρακτηριστικά φύλου ή η αναπηρία, το καθεστώς διαμονής ή κατοικίας, οι δυσκολίες επικοινωνίας, η σχέση συγγένειας ή έτερης άλλης εξάρτησης με τον δράστη, καθώς και το ιστορικό προηγούμενης θυματοποίησης, β) ο βαθμός της βλάβης που υπέστη το θύμα, το είδος, η σοβαρότητα και η φύση του εγκλήματος, ιδίως, τρομοκρατία, οργανωμένο έγκλημα, εμπορία ανθρώπων, βία λόγω φύλου, ρατσιστική βία, ενδοοικογενειακή βία, σεξουαλική βία ή εκμετάλλευση ή έγκλημα μίσους και γ) οι περιστάσεις του εγκλήματος.
- Στο άρθρο 9 του του Νόμου 2928/2001 που αφορά την προστασία μαρτύρων προβλέπεται ότι τέτοια μέτρα μπορούν να λαμβάνονται και σε περιπτώσεις ρατσιστικών εγκλημάτων
- ορίστηκε διαδικασία προστασίας των θυμάτων με πρόσβαση σε υπηρεσίες υποστήριξης
Με δεδομένα όλα τα προαναφερθέντα και τους δύο νόμους που ψηφίστηκαν στην περίοδο κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, η δέσμευση του κόμματος ότι θα θεσπίσει ειδικό νόμο για τα ρατσιστικά εγκλήματα έχει υλοποιηθεί.
