Στις 21 Ιουλίου 2019, από το βήμα της βουλής ο Βασίλης Κικίλιας, υπουργός Υγείας ανέφερε ότι η κυβέρνηση πρέπει να παρέμβει στο υφιστάµενο θεσµικό πλαίσιο λειτουργίας των φαρμακείων προκειμένου να θεσπίσει φορολογικά και ασφαλιστικά κίνητρα για συνενώσεις φαρμακείων.
Συνένωση φαρμακείων νοείται κάθε θεσμική ή συμβατική μορφή με την οποία δύο ή περισσότερα φαρμακεία παύουν να λειτουργούν πλήρως αυτόνομα και αρχίζουν να λειτουργούν ως ενιαίο οικονομικό ή λειτουργικό σύνολο, είτε μέσω συγχώνευσης σε μία επιχείρηση, είτε μέσω κοινής εκμετάλλευσης, κοινής οργάνωσης και κοινής οικονομικής διαχείρισης, διατηρώντας ή όχι ξεχωριστές άδειες λειτουργίας. Πρόκειται για στρατηγική που ακολουθείται στο εξωτερικό, όπως στη Γαλλία και την Κύπρο, προκειμένου να ενισχύεται η βιωσιμότητα των οργανισμών και να δημιουργείται ένα ευρύτερο σύνολο υπηρεσιών για τον πολίτη.
Οι νόμοι που αλλάζουν το ισχύον πλαίσιο
Μέσα στο 2022 ψηφίζονται δύο νόμοι που φέρνουν σημαντικές αλλαγές σε ότι ισχύει μέχρι τώρα στα συνεργατικά σχήματα φαρμακοποιών.
Ο πρώτος νόμος (N. 4935) δημοσιεύεται σε ΦΕΚ στις 26 Μαίου 2022 και δεν αφορά στοχευμένα τα φαρμακεία αλλά γενικότερα τα συνεργατικά σχήματα. Ο νόμος «Κίνητρα ανάπτυξης επιχειρήσεων, μέσω συνεργασιών και εταιρικών μετασχηματισμών…») δίνει φορολογικά κίνητρα όπως την απαλλαγή από φόρο εισοδήματος επί προ φόρου κερδών σε ποσοστό 30% υπό προϋποθέσεις για μετασχηματισμούς/συνεργασίες επιχειρήσεων. Εν συνεχεία προς το τέλος του έτους ακολουθεί ο δεύτερος νόμος με διάταξη που εστιάζει στα φαρμακεία.
Η σημαντικότερη αλλαγή που εισάγει ο Ν. 4999/2022 είναι η θεσμοθέτηση της λεγόμενης «εταιρείας εκμετάλλευσης φαρμακείου ειδικού τύπου». Πρόκειται για ένα νέο νομικό σχήμα (άρθρο 52), μέσω του οποίου δύο ή περισσότερα φαρμακεία μπορούν να λειτουργούν σε ενιαίο χώρο, με κοινή οργάνωση, κοινό προσωπικό και κοινή οικονομική διαχείριση, χωρίς να καταργείται η βασική αρχή ότι κάθε φαρμακείο διατηρεί τη φαρμακευτική του άδεια και την επιστημονική ευθύνη του φαρμακοποιού.
Όπως εξηγεί στο Politikometro ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου Απόστολος Βαλτάς, το 2022 μετά από πρόταση που κατέθεσαν οι φαρμακοποιοί στον τότε υπουργό υγείας, Θ. Πλεύρη, γίνεται το πρώτο σοβαρό βήμα (νόμος 4999) που δίνει τη δυνατότητα σε φαρμακοποιούς να κάνουν συνενώσεις χωρίς να χρειάζεται να μεταφέρουν την επιχείρησή τους υπό την έννοια της συστέγασης. Πρακτικά, τα φαρμακεία μπορούν πλέον να παραμένουν στα σημεία που βρίσκονται, λειτουργώντας όμως υπό κοινό ΑΦΜ και ενιαίο φορολογικό καθεστώς, ως μια ενιαία εταιρεία.
Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου, η πανδημία απέδειξε ότι το σύστημα υγείας βασίζεται στα φαρμακεία των γειτονιών και της επαρχίας. Για να παραμείνουν όμως αυτές οι δομές ζωντανές και εξελισσόμενες, το νέο σχήμα των συνενώσεων πρέπει να «περπατήσει», κάτι που απαιτεί γενναία οικονομικά και φορολογικά κίνητρα, καθώς η εκκίνηση τέτοιων σχημάτων απαιτεί σημαντικά κεφάλαια.
Σύμφωνα με τον κ. Βαλτά το μοντέλο αυτό έπρεπε να προχωρήσει για να είναι βιώσιμα τα φαρμακεία. Επομένως φαίνεται ότι η μετάβαση σε σχήματα συνενώσεων δεν αποτελεί απλώς μια επιχειρηματική επιλογή, αλλά μια απάντηση στην οικονομική κρίση, “που τραυμάτισε τον κλάδο κατά τη διάρκεια των μνημονίων, με τα έξοδα (μισθοί, ενοίκια) να αυξάνονται σωρηδόν και τον τζίρο να πιέζεται από τη μείωση των τιμών και το rebate”.
Τα περίπου 10.500 φαρμακεία που καταγράφονται στην Ελλάδα είναι αναγκαίες δομές για τον Έλληνα πολίτη. Το γεγονός ότι ο αριθμός τους δεν πρέπει να μειωθεί και ταυτόχρονα να διασφαλιστεί η συνέχειά τους μακροπρόθεσμα φάνηκε μέσα από το σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισαν την περίοδο της πανδημίας, Σύμφωνα με τον κ. Βαλτά στην πράξη είδαμε ότι αν δεν υπήρχαν τα φαρμακεία στην πανδημία δεν θα μπορούσε να σταθεί το σύστημα υγείας. Από τις γειτονιές μέχρι την επαρχία και απομονωμένα μέρη, τα φαρμακεία προσφέρουν υπηρεσίες μέσα από οργανωμένες δομές που εξελίσσονται και πρέπει να παραμείνουν ζωντανές. Πρέπει επομένως το σχήμα αυτό να περπατήσει αλλά με προϋποθέσεις.
Τόσο ο κ. Βαλτάς όσο και ο Γενικός Γραμματέας του πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου κ. Εμμανουήλ Κατσαράκης, επισήμαναν ότι ο νόμος αποτέλεσε το πρώτο βήμα, αλλά τα μέτρα που προέβλεψε δεν στάθηκαν αρκετά για να κινητροδοτήσουν τη μετάβαση σε σχήματα συνένωσης.
Τι έγινε στην πράξη με τον νόμο 4999 και ποια κίνητρα απαιτούνται
Σύμφωνα με τον κ. Κατσαράκη τα μέτρα -διαγραφή του τέλους χαρτοσήμου, απαλλαγή φόρου κάθε φόρου προκύπτουσας υπεραξίας ή καταβολή μόνο σε μεταβιβάσεις τα πάγια υποθηκοφυλακίου, κ.ο.κ- που μέχρι τώρα έχουν εφαρμοστεί δεν αρκούν για τη μετάβαση σε συνενώσεις. Για να προχωρήσει το μοντέλο αυτό στην Ελλάδα χρειάζεται να πιστούν οι φαρμακοποιοί ότι το εγχείρημα αυτό θα αποβεί και βραχυπρόθεσμα, άμεσα δηλαδή, και όχι μόνο μακροπρόθεσμα κερδοφόρο. Όπως τονίζει ο κ. Κατσαράκης πρέπει να κατευθυνθούμε σε πολιτικές που έχουν εφαρμοστεί σε άλλες χώρες όπως άτοκος δανεισμός, μετρητά από κρατικό προϋπολογισμό, επιχορηγήσεις ακόμα και ύψους 30.000 ευρώ για έξοδα άμεσα, εκπτώσεις στις ασφαλιστικές εισφορές. Αυτά τα μέτρα θα ενισχύσουν τη μετάβαση σε ένα άλλο μοντέλο”.
Το γαλλικό μοντέλο
Ειδική αναφορά έκανε ο κ. Βαλτάς στην πολιτική που ακολουθήθηκε στη Γαλλία. Τα τελευταία 15 χρόνια στη Γαλλία έχουν δοθεί σημαντικά κίνητρα στα φαρμακεία για να συνενωθούν, όπως κρατικές επιδοτήσεις ύψους 20.000 ευρώ με στόχο. Στόχος ήταν να μεταβούν σε πιο οργανωμένες δομές φαρμακείων. Στην ουσία όταν 5-10 φαρμακεία μπαίνουν σε μία κοινή “ομπρέλα” η δυναμική που υπάρχει σε επίπεδο υπηρεσιών μεγιστοποιείται. Υφίσταται μία δομή με κεντρικό φαρμακείο και περιφερειακά φαρμακεία, τα οποία μπορεί να λειτουργήσουν πολύ καλύτερα. Δημιουργείται ένα σύνολο υπηρεσιών που μπορεί να περιλαμβάνει νοσηλευτή, διατροφολόγο κ.ο.κ. «Μόνο μεγάλα σχήματα θα μπορούσαν να ανταποκριθούν σε όλα αυτά που περιγράφουμε. Κάτι παρόμοιο έχει γίνει και στην Κύπρο όπου επιχορηγούνται οι συνενώσεις φαρμακείων. Στην Ελλάδα έχουμε δειλά τα πρώτα βήματα στο πεδίο των συνενώσεων το 2023 – 2024 και κυρίως σε επίπεδο οικογενειών, συνενώνονται δηλαδή φαρμακεία από ανθρώπους που έχουν κάποιο βαθμό συγγένειας» επισημαίνει ο κ. Βαλτάς.
Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα προαναφερθέντα, μέσα στην περίοδο 2019 – 2023 έγιναν στην ουσία τα πρώτα βήματα για τις συνενώσεις φαρμακείων, που όπως περιγράφεται και από τους κ.κ. Βαλτά και Κατσαράκη, αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για τη μετάβαση σε πιο βιώσιμο μοντέλο φαρμακείων στην Ελλάδα. Ωστόσο, οι συνενώσεις προχώρησαν με πολύ αργό ρυθμό καθώς δεν υπήρξαν τα αναγκαία κίνητρα. Η παροχή ασφαλιστικών και φορολογικών κινήτρων ανάλογων με αυτά στη Γαλλία αποτελούν και σήμερα αίτημα του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου. Η δέσμευση θεωρείται σε εκκρεμότητα.
