Τόσο στο προεκλογικό πρόγραμμα, όσο και στις προγραμματικές δηλώσεις στη Βουλή τον Ιούλιο του 2019, η ΝΔ είχε δώσει έμφαση στην ανακύκλωση και τον περιορισμό των πλαστικών στο πλαίσιο διαχείρισης των απορριμμάτων.
Ειδικότερα, όσον αφορά την ανακύκλωση, ο αρμόδιος υπουργός Κωστής Χατζηδάκης είχε ουσιαστικά επαναλάβει και το σχετικό περιοχόμενο του προγράμματο του κόμματος, από τα έδρανα της βουλής το εξής: «Παρ’ όλες τις εξαγγελίες της προηγούμενης κυβέρνησης (ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ), η ανακύκλωση κόλλησε τα προηγούμενα τέσσερα έτη στο 18%, ενώ ο κοινοτικός στόχος είναι 50% ως το 2020».
Έτσι, ο υπουργός δεσμεύτηκε ότι «απαραίτητο βήμα για να αντιστρέψουμε αυτή την κατάσταση είναι να προωθήσουμε εντατικά τη διαλογή στην πηγή σε χωριστά ρεύματα, ξεκινώντας από την προώθηση των καφέ κάδων για τα οργανικά απόβλητα πράγμα στο οποίο θα δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση».
Η ανακύκλωση αστικών αποβλήτων χειροτέρευσε
Ειδικά για την ανακύκλωση συσκευασιών, η Ελλάδα το καλοκαίρι του 2023, αναφερόταν ότι βρισκόταν κοντά στο να επιτύχει τους στόχους για δύο από τα υλικά, με 66% για χαρτί-χαρτόνι και μέταλλα πλην αλουμινίου (ο στόχος βρίσκεται στο 75% και 70% αντίστοιχα).
Υπολείπόταν όμως σημαντικά στους στόχους της για τις πλαστικές συσκευασίες (24% με στόχο το 50%), το γυαλί (25% με στόχο το 70%) και το αλουμίνιο (27% με στόχο το 50%).
Συνολικά, η ανακύκλωση συσκευασιών βρίσκόταν στο 52,9% (12,1% κάτω από το στόχο του 2025), με τον ρυθμό να έχει μειωθεί κατά 0,2% μέχρι τότε.
Γενικότερα, πέρα από τα πλαστικά, επί κυβερνήσεως ΝΔ η κατάσταση παρέμεινε απογοητευτική σύμφωνα με την Έκθεση της Επιτροπής του 2023 για την πορεία επίτευξης των στόχων της ΕΕ για την ανακύκλωση αποβλήτων έως το 2025. Ενώ το 2020 η Ελλάδα ανακύκλωνε μόλις το 21% των λυμάτων, οι στόχοι για το 2025 ήταν 55%.
Έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, έδειχνε ότι το 2019 η ανακύκλωση στην Ελλάδα βρισκόταν στο 21% (34% κάτω από το στόχο), αλλά σύμφωνα με τους νέους υπολογισμούς, που περιλαμβάνει και τα απόβλητα της διαδικασίας διαχωρισμού των ανακυκλώσιμων, η πραγματική ανακύκλωση στην Ελλάδα βρισκόταν στο 16%.
Η Ελλάδα κινδυνεύει να μην επιτύχει τους στόχους που έχουν τεθεί για το 2025 όσον αφορά την ανακύκλωση των αστικών αποβλήτων και του συνόλου των απορριμμάτων συσκευασίας. Ανησυχητική είναι επίσης η ελλιπής επίτευξη του στόχου της μείωσης της υγειονομικής ταφής των αστικών αποβλήτων που έχει οριστεί για το 2035. Γι’ αυτό και η έκθεση εκτιμούσε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να εντείνει σημαντικά τις προσπάθειές της, προκειμένου να επιτύχει όλους τους στόχους για το 2025.
Κακή εφαρμογή νόμου για πλαστικά
Οι επιδόσεις όμως της κυβέρνησης ήταν πολύ φτωχές και στο ζήτημα του περιορισμού των πλαστικών. Το 2020 η κυβέρνηση ψήφισε σχετική νομοθεσία (νόμος 4736/2020) για τον περιορισμό της κατανάλωσης πλαστικών μιας χρήσης και άρα τον περιορισμό της πλαστικής ρύπανσης. Αν και στην αρχή κινούνταν στη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο η κυβέρνηση απέτυχε να εφαρμόσει τις προβλέψεις του νόμου για τα πλαστικά μιας χρήσης.
Αυτό προέκυψε από την πρώτη έκθεση της WWF Ελλάς για την πορεία εφαρμογής του νόμου. Η περιβαλλοντική οργάνωση κατέγραψε την υφιστάμενη κατάσταση σε σχέση με τις προβλέψεις του νόμου και κατέψηλξε στο συμπέρασμα πως η πολιτική της κυβέρνησης για τα πλαστικά μιας χρήσης μπορεί να συνοψιστεί στη φράση «δεσμεύσεις χωρίς εφαρμογή». Στον παρακάτω πίνακα αποτυπώνονται οι κακές έως και πολύ κακές, κυρίως, επιδόσεις της κυβέρνησης, ανα κατηγορία.
Παραδοχή παραγόντων κυβέρνησης «Ήμασταν στάσιμοι»
Αξιωματούχοι της κυβέρνησης, θα παραδέχονταν μετά την λήξη της θητείας ότι η κυβέρνηση δεν τα πήγε καλά στο ζήτημα της ανακύκλωσης.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρέθεσε το 2023 η προϊσταμένη του τμήματος διαχείρισης αποβλήτων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και επιστημονική υπεύθυνη και συντονίστρια του έργου Life – IP CEI Greece, Σοφία Μάνη το 2020, το 80,3% των αποβλήτων στην Ελλάδα διατέθηκε σε χώρους υγειονομικής ταφής, η ανακύκλωση για χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί ήταν 16,5%, η ανακύκλωση αποβλήτων, μέσω κομποστοποίησης 1,6% και η ανάκτηση ενέργειας, επίσης 1,6%. Αυτό συνέβη τη στιγμή που ο στόχος προετοιμασίας για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση το 2020 ήταν 50%»..
Έτσι, η ίδια η Σοφία Μάνη είχε παραδεχτεί ότι «ότι η Ελλάδα απέχει τόσο πολύ από την επίτευξη του στόχου,μέχρι το 2025, ώστε μπορεί να επικαλεστεί την οδηγία 2008/98 για παρέκκλιση από τον στόχο κατά πέντε χρόνια», δηλαδή να φτάσει τους ευρωστόχους το 2030.
Πράγματι, τον Ιούλιο του 2024 ο ίδιος ο γενικός γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μανώλης Γραφάκος, ανακοίνωσε την αποτυχία των κυβερνητικών πολιτικών στη συνεδρίαση του Δ.Σ της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ). «Η ανακύκλωση είναι στάσιμη τα τελευταία χρόνια και ειδικά τα τελευταία πέντε χρόνια που η παρούσα κυβέρνηση έχει την ευθύνη, έχουμε και εμείς τις ευθύνες μας. Γνωρίζουμε όλοι τι έχει συμβεί, ασχέτως αν δεν το λέμε δημόσια. Όμως τώρα έχει έρθει η ώρα που δεν πάει άλλο».
Συνεπώς, δεδομένων των πιεστικών χρονικών ορίων στα περιβαλλοντικά ζητήματα και τις δεδηλωμένης έμφασης που είχε δώσει ρητορικά η κυβέρνηση, η δέσμευση δεν τηρήθηκε.
