Μεθοδολογία

Πως κάνει την αξιολόγηση του δημόσιου πολιτικού λόγου το Πολιτικόμετρο

Το Πολιτικόμετρο ως παρατηρητήριο παρακολουθεί συστηματικά τις επίσημες προεκλογικές δεσμεύσεις-υποσχέσεις καθώς και τις προγραμματικές δηλώσεις μιας νεοεκλεγείσας κυβέρνησης με στόχο  να ενημερώνει το ψηφιακό κοινό (π.χ. πολίτες, επιστήμονες αλλά και κάθε ενδιαφερόμενο)  εάν και κατά πόσο οι εκλεγμένοι κυβερνώντες είναι συνεπείςστο δημόσιο λόγο τους. Αυτό επιτυγχάνεται με τη συγκριτική διερεύνηση λόγων και έργων στο πλαίσιο μιας κυβερνητικής θητείας με βάση αξιόπιστα στοιχεία και πληροφορίες ως απόρροια εκτεταμένης δημοσιογραφικής έρευνας.

Δεσμεύσεις θεωρούνται όσα αναφέρονται στο επίσημο πρόγραμμα ενός κόμματος, στο συνέδριο πριν τις εκλογές και κυρίως στις προγραμματικές δηλώσεις στη Βουλή αμέσως μετά την έναρξη της εκάστοτε κυβερνητικής θητείας.

Αποστολή του Πολιτικόμετρου είναι η τεκμηριωμένη αξιολόγηση μιας κυβερνητικής θητείας βάσει ποιοτικών και ποσοτικών χαρακτηριστικών, εντός των χρονικών ορίων που της προσφέρονται από το Σύνταγμα, δηλαδή μέσα στην 4ετία. Στο μικροσκόπιο της πλατφόρμας τίθενται δεσμεύσεις, μεγάλες σε αριθμό που αφορούν όλους τους τομείς της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής δραστηριότητας.

Υπάρχουν δεσμεύσεις με συγκεκριμένο περιεχόμενο αλλά και υποσχέσεις που η διατύπωσή τους δημιουργεί την αίσθηση πλούσιας προγραμματικής ατζέντας, δίχως όμως να συνδέονται με χρονοδιαγράμματα, παράδοση έργου, συγκεκριμένες πολιτικές ενέργειες. Οι εν λόγω επίσημες εξαγγελίες αξιολογούνται κανονικά σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η λογοδοσία της εκάστοτε εκτελεστικής εξουσίας με στόχο τον έλεγχο και των γενικόλογων προεκλογικών δεσμεύσεων που δημιουργούν εντυπώσεις στο εκλογικό σώμα.

Βασική αρχή του Παρατηρητηρίου είναι ότι οι δεσμεύσεις καταγράφονται και διερευνώνται κυρίως ως προς το αποτέλεσμα με στόχο να αξιολογηθεί ο βαθμός υλοποίησής τους. Σε καμία περίπτωση το Πολιτικόμετρο δεν κρίνει την ποιότητα του περιεχομένου των δεσμεύσεων αλλά μόνο το τελικό αποτέλεσμα. Δεν κρίνεται δηλαδή η ποιότητα της πολιτικής των κυβερνήσεων (π.χ. αν η ιδιωτικοποίηση που έχει εξαγγελθεί είναι θετικό ή αρνητικό μέτρο). Για αυτό και ως τίτλος παρατίθεται η δέσμευση όπως ακριβώς έχει δηλωθεί από τον αρμόδιο υπουργό. Δεσμεύσεις που απαιτούν διαρκή συνέπεια ως προς τη συλλογή του υλικού, μπορούν να αξιολογούνται και για χρονικό εύρος λίγο μεγαλύτερο της κυβερνητικής θητείας.

Kατά την καταγραφή/αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψιν βασικές παράμετροι, όπως, εάν έχει τεθεί χρονοδιάγραμμα εξαρχής ή κατά τη διάρκεια της κυβερνητικής θητείας, εάν έχει δοθεί προτεραιότητα και ιδιαίτερο βάρος σε μια εξαγγελία καθώς και η πρόοδος που σημειώνεται από μια κυβέρνηση συγκριτικά με το προηγούμενο διάστημα.

Τέλος, στο πλαίσιο λειτουργίας της πλατφόρμας υπάρχει πρόβλεψη να διορθώνονται από τους ερευνητές-επαληθευτές γεγονότων ενδεχόμενα ανακριβή στοιχεία που μπορεί να επηρεάζουν στην αξιολόγηση. Οι ίδιοι οι αναγνώστες, φορείς, υπουργεία μπορούν να επικοινωνούν με την ομάδα του Πολιτικόμετρου για να προσκομίζουν στοιχεία και να υποβάλουν παρατηρήσεις.

Οι αξιολογήσεις μπορεί να υποστούν αλλαγές, καθώς κάτι που είναι σε εξέλιξη μπορεί στην πορείανα υλοποιηθεί ή ακόμα και να ακυρωθεί. Ακόμα και μια δέσμευση που έχει βρεθεί ότι είναι υλοποιημένη μπορεί να αντιστραφεί ως προς την τελική της ετυμηγορία, μετά από επανέλεγχο που απαιτεί η εμφάνιση νέων στοιχείων ή η αλλαγή συνθηκών.

Οι ερευνητές καταλήγουν σε συμπεράσματα βάσει συγκεκριμένων παραμέτρων. Μπορεί ο αναγνώστης να διαφωνεί με την τελική αξιολόγηση, ωστόσο του παρατίθενται όλα τα στοιχεία για να διαμορφώσει τη δική του άποψη.

Τα δεδομένα βάσει των ποίων κρίνονται οι δεσμεύσεις προέρχονται από την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ελληνικές και διεθνείς ειδησεογραφικές πηγές, συνεντεύξεις με αξιωματούχους, επιστήμονες, ειδικούς, εκπροσώπους φορέων, ελληνικές και διεθνείς εκθέσεις (reports) καθώς και από εγχειρήματα δημοσιογραφίας δεδομένωνς. Για την καλύτερη κατανόηση των στοιχείων αξιοποιούνται διαδραστικά ψηφιακά εργαλεία οπτικοποίησης.

Η κλίμακα αξιολόγησης των κυβερνητικών πεπραγμένων

Μια δέσμευση μετά την ολοκλήρωση της μπορεί να λάβει έναν από τους παρακάτω χαρακτηρισμούς:

• Υλοποίηση: Ψήφιση νόμου, παράδοση του έργου ή εκτέλεση μιας ενέργειας/πολιτικής που να αποδεικνύεται από δείκτες, καταγεγραμμένες πράξεις κλπ. (π.χ. η βελτίωση των εξωτερικών σχέσεων με μια χώρα μπορεί να διαπιστωθεί εν μέρει από τις εμπορικές σχέσεις, τις αμυντικές συμφωνίες κλπ.). Υλοποιημένη μπορεί να θεωρηθεί και μια δέσμευση που ολοκληρώθηκε λίγο μετά τη θητεία ενός κυβερνητικού σχήματος.
• Μερική υλοποίηση: Έχει πραγματοποιηθεί ένα σημαντικό τμήμα της δέσμευσης, π.χ. αριθμός προσλήψεων μικρότερος από τον προσδοκώμενο πλην όμως σημαντικός ή η κατασκευή χιλιομέτρων ενός αυτοκινητόδρομου δίχως όμως να έχει ολοκληρωθεί.
• Σε εκκρεμότητα: Ξεκίνησαν οι διαδικασίες για την υλοποίηση μιας κυβερνητικής δέσμευσης, αλλά η πορεία τους είναι κατώτερη των περιστάσεων και των απαιτήσεων (π.χ. εκτός χρονικών πλαισίων που έθεσαν -κατά τη διάρκεια- οι αρχές). Επίσης, το κυβερνητικό έργο που απέμεινε να γίνει είναι σημαντικό, στοιχείο που μπορεί να πιστοποιείται και από διεθνείς δείκτες. Το καθεστώς αφορά, σε μεγάλο βαθμό, δεσμεύσεις που έχουν δυναμικό χαρακτήρα και δεν είναι εφάπαξ, όπως συμβαίνει με την κατασκευή υποδομών. Μπορεί επίσης να αφορά υπηρεσίες, γραφειοκρατία κλπ.
• Ακυρωμένη: Έργο ή ενέργεια, που δεν παραδόθηκε ποτέ ή δεν ξεκίνησε. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια κυβέρνηση ανακαλεί μια πολιτική. Μπορεί να είναι μια δέσμευση η οποία ψηφίστηκε, αλλά να μην εφαρμόστηκε ή να εφαρμόστηκε ελλειμματικά σε σχέση με την επίσημη(προγραμματική) δήλωση. Υπάρχουν δεσμεύσεις που στη διατύπωσή τους δεν έχουν χρονικό ορίζοντα, ωστόσο, εάν η πορεία του έργου μεταθέτει την υλοποίηση πολύ αργότερα της θητείας θα αξιολογηθεί ως άκυρη. Επίσης, μια κυβέρνηση μπορεί να έχει ξεκινήσει διαδικασίες και να είχε πρόθεση να υλοποιήσει ένα έργο, ωστόσο λόγω των συνθηκών, όπως η πανδημία, να μην μπόρεσε να το κάνει. Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα είναι αυτό που διερευνάται και καταγράφεται.
• Σε εξέλιξη: Ενέργεια ή έργο που βρίσκεται σε διαδικασία υλοποίησης. Πρόκειται για καθεστώς που συναντάται περισσότερο στη διάρκεια της κυβερνητικής θητείας. Μετά την λήξη της θητείας, αναλόγως της εξέλιξης, έρχεται και η ανάλογη αξιολόγηση: υλοποίηση, μερική υλοποίηση, ακύρωση, εκκρεμότητα. Ωστόσο, εάν έχει υπάρξει χρονοδιάγραμμα, τότε μπορεί να συναντάται και σε δεσμεύσεις μετά το πέρας της κυβερνητικής θητείας. Μια τέτοια περίπτωση είναι τα εξοπλιστικά προγράμματα στα οποία ο χρόνος επηρεάζεται και από τις εταιρείες-αναδόχους. Άλλο παράδειγμα είναι ένα κατασκευαστικό έργο του οποίου η πορεία υλοποίησης είναι σημαντική και εμφανής -τεκμαίρεται- αλλά χρειάζεται περισσότερο χρόνο βάσει χρονοδιαγράμματος.