Από τα πιο ηχηρά προεκλογικά συνθήματα του κόμματος του ΣΥΡΙΖΑ ήταν «Με τον ΣΥΡΙΖΑ, κανένα σπίτι σε χέρια τραπεζίτη. Τελεία και παύλα». Αυτό είχε δηλώσει πριν τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015 ο Αλέξης Τσίπρας σε περιοδεία στη Ρόδο. Στις εκλογές, όμως του Σεπτεμβρίου, το σύνθημα «αμβλύνθηκε» καθώς πλέον ο ΣΥΡΙΖΑ μιλούσε για “ενεργή υποστήριξη”. Ακόμα όμως και έτσι, τι έκανε πραγματικά;
Ο νόμος που θα προστάτευε την πρώτη κατοικία
Μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης για δεύτερη φορά από τον ΣΥΡΙΖΑ τον Σεπτέμβριο του 2015 ψηφίστηκε τον Νοέμβριο ο νόμος που αφορούσε επείγουσες ρυθμίσεις για την εφαρμογή της Συμφωνίας Δημοσιονομικών Στόχων και Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων καθώς και άλλες διατάξεις. Σύμφωνα με την κυβέρνηση ο εν λόγω νόμος 4346/2015 -“Νόμος Σταθάκη”- θα λειτουργούσε προστατευτικά όσον αφορά την πρώτη κατοικία, με εισοδηματικά κριτήρια και δυνατότητα κρατικής επιδότησης έως και 95 % σε ειδικές περιπτώσεις. Η πρώτη κατοικία θα προστατευόταν, εφόσον η αντικειμενική αξία δεν υπερβαίνει τις 180.000 ευρώ, το δε μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα του οφειλέτη δεν υπερβαίνει τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης προσαυξημένες κατά 70% (οικογενειακό εισόδημα –δύο ενήλικες– από 23.500 έως 46.500 ευρώ – δύο ενήλικες με τέσσερα παιδιά).
Ο συγκεκριμένος νόμος προστάτευε την κατοικία -σύμφωνα με τον προηγούμενο νόμο 3869/2010 (Νόμος Κατσέλη), αλλά μόνο για το διάστημα 2016-2018 και με πιο αυστηρές προϋποθέσεις.
Ασπίδα έναντι των Funds
Με τον ίδιο νόμο η κυβέρνηση επέτρεψε την πώληση των δανείων από τις τράπεζες σε funds. Ωστόσο, οι τράπεζες ήταν υποχρεωμένες πριν προχωρήσουν σε πώληση δανείων να υποβάλουν στους δανειολήπτες πρόταση για τη ρύθμιση των οφειλών τους. Κατ’ αναλογία, σύμφωνα με νομικούς, αυτό θα έπρεπε να ισχύσει και για τις τιτλοποιήσεις, εφόσον οι εταιρείες διαχείρισης έχουν το δικαίωμα να διαχειρίζονται και τιτλοποιημένα δάνεια. Ειδικότερα, ο νόμος 4346/2015 όριζε ότι για να δοθούν σε funds οι απαιτήσεις των πιστωτικών ή χρηματοδοτικών ιδρυμάτων, θα έπρεπε ο οφειλέτης να έχει προσκληθεί μαζί με τον εγγυητή με εξώδικη πρόσκληση μέσα σε 12 μήνες πριν από την προσφορά, πριν ή μετά τη θέση σε ισχύ του παρόντος νόμου, να διακανονίσει τα χρέη του. Αυτά θα ήταν βάσει γραπτής πρότασης κατάλληλης ρύθμισης με συγκεκριμένους όρους αποπληρωμής σύμφωνα και με τις διατάξεις του Κώδικα Δεοντολογίας όπως αποτυπωνόταν στον νόμο 4224 του 2013.
Επιπλέον, επί μεταβιβάσεως απαιτήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων και πιστώσεων τα funds θα συνέχιζαν να ακολουθούν τη διαδικασία του Κώδικα Δεοντολογίας από το στάδιο που ήταν πριν τη μεταβίβαση.
Ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί
Με το Προεδρικό Διάταγμα 4335/2015 στις 13 Σεπτεμβρίου 2015 θεσμοθετήρθηκε για πρώτη φορά η ηλεκτρονική δημοσίευση πλειστηριασμών. Ωστόσο, η εφαρμογή της ηλεκτρονικής διαδικασίας για οφειλέτες προς τράπεζες και ιδιώτες θα ερχόταν με τον νόμο 4512/2018 που τέθηκε σε ισχύ στις 21 Φεβρουαρίου 2018. Έτσι, πλέον όλοι οι πλειστηριασμοί τραπεζών θα διεξάγονταν υποχρεωτικά ηλεκτρονικά.
Για να μην εμποδιστεί η διαδικασία των πλειστηριασμών από διαμαρτυρόμενους πολίτες, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ ψήφισε στις στις 21 Δεκεμβρίου 2017 τροπολογία που προέβλεπε φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών για όποιον, εμποδίζει ή απειλεί με βία συμβολαιογράφο ή εισέρχεται σε χώρους πλειστηριασμού και παρεμποδίζει τη διαδικασία.
Τι εφαρμόστηκε όμως στην πραγματικότητα;
Όταν μπήκε το 2019 ο ΣΥΡΙΖΑ ψήφισε τον νόμο 4592/2019, ο οποίος κατήργησε πλήρως τη γενική προστασία της πρώτης κατοικίας. Εν συνεχεία ψήφισε έναν νέο νόμο τον 4605/2019, ο οποίος επανέφερε περιορισμένη προστασία για συγκεκριμένες κατηγορίες δανειοληπτών. Η προστασία του, ωστόσο, ήταν κάπως περιορισμένη και με πιο αυστηρά κριτήρια. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα δεν αφορούσε την προστασία της κατοικίας αν ο δανειολήπτης για οποιονδήποτε λόγο δεν διαμένει ήδη σε αυτή ή ο δανειολήπτης ή άλλα μέλη της οικογένειάς του έχουν κινητή ή ακίνητη περιουσία άνω των 80.000 ευρώ. Συνεπώς, Η ρύθμιση στον νόμο 4605/2019 ήταν πολύ πιο περιορισμένη, απευθυνόμενη μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με αυστηρά κριτήρια.
Σύμφωνα με την Ένωση Καταναλωτών – Η Ποιότητα Της Ζωής (Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.) στην πραγματικότητα η κυβέρνηση «παρέλαβε την προστασία της κύριας κατοικίας ως μόνιμο θεσμό στο νόμο Κατσέλη, τον έκανε προσωρινό και με πιο αυστηρά κριτήρια το 2015 και τον καταργεί τώρα» θα εξηγούσε η ΕΚΠΟΙΖΩ.
Συμπυκνώνοντας η ΕΚΠΟΙΖΩ το νομοθετικό έργο της κυβέρνησης, υπογράμμιζε ότι η οριζόντια προστασία της κύριας κατοικίας από πλειστηριασμούς έπαυσε να ισχύει μετά το νομικό πλαίσιο που πέρασε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ το 2015:
- Η μόνη προστασία της κατοικίας, μέσω του Ν.3869/2010 (Νόμου Κατσέλη), από 1.1.2016 έγινε προσωρινή, μέχρι το τέλος του 2018 και με πιο αυστηρές προϋποθέσεις.
- Από το 2015 είναι επιτρεπτή, με τις προϋποθέσεις του Ν.4354/2015, η πώληση των δανείων των ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων σε επενδυτές/funds κτλ.
- Από 1.1.2016 ισχύουν οι διατάξεις του νέου Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, που προβλέπουν λιγότερα και πιο αδύναμα μέσα άμυνας του οφειλέτη απέναντι στους πλειστηριασμούς, με μικρότερες τιμές πρώτης προσφοράς των ακινήτων.
- Πλέον, με ηλεκτρονικές διαδικασίες τύπου δημοπρασιών “ebay”, οι οφειλέτες κινδυνεύουν να χάσουν την κύρια κατοικία τους
Για την ψήφιση του νόμου του 2019, η ΕΚΠΟΙΖΩ συνέχιζε να εκφράζει τη «βαθειά πικρία, απογοήτευση και οργή της για την κατάργηση κάθε ουσιαστικής προστασίας της κύριας κατοικίας, αλλά και την περιφρόνηση που επέδειξε η Κυβέρνηση προς το καταναλωτικό κίνημα με την άρνησή της να κληθούν για να εισακουσθούν, έστω στη κοινοβουλευτική διαδικασία – πρωτόγνωρο στην τριακονταετή πορεία της ΕΚΠΟΙΖΩ – οι φορείς που δραστηριοποιούνται για την προστασία των υπερχρεωμένων καταναλωτών».
Σύμφωνα με τα νούμερα της ΕΛ.ΣΤΑΤ, οι πλειστηριασμοί όχι μόνο δεν μειώθηκαν, αλλά αυξήθηκαν εντυπωσιακά κατά 101,93% μέσα στην 4ετία που κυβέρνησε ο ΣΥΡΙΖΑ. Την ίδια αυξητική τάση είχαν και οι καταθέσεις κατασχετηρίων εκθέσεων.
Ο καθηγητής Αλέξης Μητρόπουλος υπογράμμιζε πως «ο νόμος του ΣΥΡΙΖΑ εξασφάλιζε τη δυνατότητα πλήρους διαχείρισης των δανείων από τις εταιρείες διαχείρισης. Δηλαδή διενέργεια δικαστικών και εξώδικων ενεργειών επί των απαιτήσεων που τους μεταβιβάστηκαν, συμπεριλαμβανομένου του πλειστηριασμού». Συμπλήρωσε δε ότι η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δεν θεσμοθέτησε την υποχρεωτικότητα από την πλευρά των πιστωτών στην αποδοχή των ρυθμίσεων που προτείνονταν» (powergame.gr)/
Τα διεθνή ΜΜΕ κατέγραφαν ότι η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ αναγκάστηκε να υποχωρήσει σημαντικά από τις προεκλογικές της δεσμεύσεις έπειτα από εντονότατες πιέσεις των Ευρωπαίων. «Υπό την πίεση των πιστωτών για την ενίσχυση του τραπεζικού συστήματος, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ συμφώνησε πέρυσι, με απροθυμία, να επιτρέψει τους πλειστηριασμούς ακινήτων που είχαν κατασχεθεί από ιδιοκτήτες κατοικιών και μικρές επιχειρήσεις που αδυνατούσαν να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους — τους ίδιους ανθρώπους που ο Αλέξης Τσίπρας είχε δεσμευτεί να προστατεύσει ως αρχηγός της αντιπολίτευσης» ανέφερε το Politiko.
Συνεπώς, αν και η κυβέρνηση προσπάθησε να προστατεύσει τους δανειολήπτες, ο αριθμός των πλειστηριασμών, η αυστηροποίηση των προϋποθέσεων ένταξης στον νόμο, καθώς και η πώληση των δανείων σε ξένα funds δείχνουν ότι στην πραγματικότητα η δέσμευση δεν τηρήθηκε, απέχοντας παρασάγκας από το σύνθημα «κανένα σπίτι σε χέρια τραπεζίτη».
