Το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ για την περίοδο 2015 -2019 προέβλεπε στο πλαίσιο της πολιτικής του για τα παιδιά με αναπηρία ένα τουλάχιστον ειδικό σχολείο ανά διεύθυνση εκπαίδευσης και παράλληλα σαφείς σχετικές δομές, διαφοροποιημένα και εξατομικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα σε Τμήματα Ένταξης σε κάθε σχολείο.
Ο πληθυσμός των ειδικών σχολείων αποτελείται κυρίως από μαθητές/τριες με νοητική αναπηρία, μαθητές/τριες με αυτισμό και μαθητές/τριες με πολλαπλές και βαριές αναπηρίες, οι οποίοι/ες λόγω της σοβαρότητας της αναπηρίας τους είναι και περισσότερο εκτεθειμένοι/ες στον κοινωνικό αποκλεισμό.
Στην Ελλάδα έχουμε 13 Περιφερειακές διευθύνσεις που περιλαμβάνουν περισσότερες από 52 διευθύνσεις εκπαίδευσης, όσοι δηλαδή είναι και οι νομοί. Συνεπώς, κάθε νομός θα έπρεπε να διέθετε ένα σχολείο ειδικής αγωγής για κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης : Δηλαδή, Νηπιαγωγείο, Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο, Επαγγελματικό Λύκειο, Εργαστήριο Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Επαγγελματικό Γυμνάσιο.
Όπως αναφέρουν στο Politikometro.gr η Πανελλήνια Ομοσπονδία Σωματείων Γονέων και Κηδεμόνων Ατόμων με Αναπηρία (ΠΟΣΓΚΑμεΑ – δείτε όλη την απάντηση εδώ), αλλά και η ΕΣΑμεΑ (δείτε όλη την απάντηση του κ. Βαρδακαστάνη εδώ) η συλλογή στατιστικών δεδομένων για τους μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στη χώρα μας βρίσκεται ακόμη σε πρωτόλειο στάδιο και οι ελλείψεις σε δεδομένα παρακολούθησης εξακολουθούν να είναι μεγάλες.
Μέσα στο διάστημα που εξετάζουμε δημιουργήθηκαν επιπλέον 48 μονάδες για τα παιδιά με ειδικές ανάγκες (από 429 το 2014 αριθμούν τις 477 το 2019). Ειδικότερα η αύξηση προέρχεται από τα ΤΕΕ β’ βάθμιας εκπαίδευσης που από 13 έγιναν 39 καθώς και από τα ΤΕΕ α’ βάθμιας που από 29 έγιναν 51, καθώς και από τα ΕΕΕΕΚ που από 82 έγιναν 90. Αντίθετα τα νηπιαγωγεία μειώνονται κατά 1, τα δημοτικά κατά 2, τα γυμνάσια κατά 3, τα λύκεια κατά 2.
Από τις συνολικά 488 μονάδες ειδικής εκπαίδευσης που καταγράφονται στο σχολικό έτος 2018-2019 οι 482 υπάγονται στο υπουργείο παιδείας και οι 6 είναι ΝΠΙΔ.- φιλανθρωπικά σωματεία. Στα 488, τα Γενικά Γυμνάσια είναι μόλις 8, τα Γενικά Λύκεια μόλις 5, τα επαγγελματικά γυμνάσια 52 και τα Επαγγελματικά Λύκεια 39.
Έτσι, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ μέσα στην περίοδο της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ δείχνουν αύξηση 11,1% στις σχολικές μονάδες για παιδιά με ειδικές ανάγκες. Όπως αναφέρει ο πρώην υπουργός Παιδείας, Νίκος Φίλης, την εξεταζόμενη περίοδο, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ «προχώρησε στην πρόσληψη μόνιμων εκπαιδευτικών στα ειδικά σχολεία, καθώς μέχρι τότε ήταν με συμβάσεις ή με απόσπαση από άλλα σχολεία».
Το υπουργείο παιδείας σε σχετική ανακοίνωση του τον Ιανουάριο του 2019 κοινοποίησε την ψήφιση του συστήματος διορισμού προκειμένου να έχει δημιουργηθεί έως το φθινόπωρο του 2019 ο ενιαίος πίνακας για τους 4.500 μόνιμους διορισμούς στην Ειδική Αγωγή.
Το 2017 εναρμονίστηκε το υποχρεωτικό πρόγραμμα διδασκαλίας των ειδικών σχολείων με αυτό των γενικών (6ωρο), αλλά και δόθηκε η δυνατότητα λειτουργίας ολοήμερου προγράμματος σε όλα τα ειδικά νηπιαγωγεία και δημοτικά, αντίστοιχα με τα σχολεία της γενικής εκπαίδευσης.
Τότε υλοποιήθηκε η πράξη “Καθολικός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Προσβάσιμου Ψηφιακού Εκπαιδευτικού Υλικού” για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση (από την Γ’ έως και την ΣΤ’ Δημοτικού) για όλους τους μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, και τους μαθητές των Ειδικών σχολείων και των ΕΕΕΕΚ στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Πρόκειται για συνέχεια της πράξης «Σχεδιασμός και ανάπτυξη προσβάσιμου εκπαιδευτικού και εποπτικού υλικού για μαθητές με αναπηρίες – Οριζόντια Πράξη» με την οποία έγινε η προσαρμογή των σχολικών εγχειριδίων για όλα τα μαθήματα των τάξεων της Α’ και Β’ Δημοτικού, ώστε να καταστούν προσβάσιμα από μαθητές με διάφορες αναπηρίες.
Ειδικό σχολείο – Το 12% των μαθητών έμεινε εκτός
Παρ’ όλα αυτά, η εκπαίδευση για παιδιά με ειδικές ανάγκες εξακολούθησε να συνοδεύεται από ζωτικές ελλείψεις και στρεβλώσεις.
Όπως αναφέρει στο Politikometro ο πρόεδρος της ΕΣΑμεΑ, Ιωάννης Βαρδακαστάνης, «τα ειδικά σχολεία αντιμετωπίζονται ως το «αναγκαίο κακό» ενός εκπαιδευτικού συστήματος που ισορροπεί επικίνδυνα, ανάμεσα στη ρητορική της συμπερίληψης, τις πολιτικές λιτότητας και τις ξεπερασμένες παιδαγωγικές προσεγγίσεις».
Παρά την αύξηση των ειδικών σχολείων, υπήρχαν κενά βάσει αυτών που υποσχέθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ προεκλογικά. Από τα 77 κενά σε σχολικές μονάδες που καταγράφηκαν τη σχολική χρονιά 2015-2016, το 2019-2020 συνέχιζαν να λείπουν 50.
Σύμφωνα με ποσοτικά δεδομένα που επεξεργάστηκε το Παρατηρητήριο Θεμάτων Αναπηρίας (Δελτίο ΣτατιστικήςΠληροφόρησης λινκ) ο αριθμός των μαθητών με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες το σχολικό το σχολικό έτος 2019-20 ανέρχονταν στο 7% του μαθητικού πληθυσμού. Παρόλα αυτά, από τους 101.683 μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες της Ελλάδας, μόνο οι 12.086 φοιτούσαν σε ειδικά σχολεία! Δηλαδή, ακόμα και αν η κυβέρνηση υλοποιούσε τη δέσμευση, ένα ειδικό σχολείο για κάθε διεύθυνση, δεν θα καλύπτονταν αυτός ο μεγάλος αριθμός μαθητών με ειδικές ανάγκες.
Η ΕΛΣΤΑΤ καταμετρά την ειδική εκπαίδευση στα ειδικά σχολεία αλλά ο κύριος όγκος των παιδιών με αναπηρία φοιτά στα γενικά σχολεία. Γι’ αυτό, κατά τον κ. Παναγή Κασσιανό, Διευθυντή Ειδικής Αγωγής επί ΣΥΡΙΖΑ, η σύνδεση αποκλειστικά της εκπαίδευσης με τα ειδικά σχολεία δεν είναι σωστή.
«Την ειδική αγωγή δεν πρέπει να τη συνδέουμε αποκλειστικά με τα ειδικά σχολεία, αλλά να βλέπουμε την υποστήριξη των παιδιών με ειδικές ανάγκες μέσα στα σχολεία της γειτονιάς», εξηγεί ο ίδιος στο Πολιτικόμετρο. Εκεί, υπογραμμίζει ο ίδιος, «είναι ένα πεδίο που κάναμε από το 2016 μέχρι το 2019 σημαντικά πράγματα. Αυξήσαμε κατά 20% τα τμήματα ένταξης μέσα στα γενικά σχολεία».
Το διάστημα 2016-2020, υλοποιήθηκε η πράξη “Καθολικός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Προσβάσιμου Ψηφιακού Εκπαιδευτικού Υλικού” για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση (από την Γ’ έως και την ΣΤ’ Δημοτικού) με προσαρμογή των σχολικών εγχειριδίων για όλα τα μαθήματα των τάξεων της Α’ και Β’ Δημοτικού, ώστε να καταστούν προσβάσιμα από μαθητές με διάφορες αναπηρίες.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Βαρδακαστάνη ακόμα και η de facto εγγραφή των μαθητών στα γενικά σχολεία, παρότι αξιολογείται θετικά, δεν εξασφαλίζει την ουσιαστική ένταξη και την ισότιμη συμμετοχή. «Όταν δεν πληρούνται οι όροι και οι προϋποθέσεις για ουσιαστική συμπερίληψη ο κοινωνικός και εκπαιδευτικός αποκλεισμός των μαθητών με αναπηρία μπορεί να λαμβάνει σκληρότερες μορφές εντός της γενικής εκπαίδευσης».
Έλλειψη υποδομών
Τα στοιχεία λοιπόν ανέδειξαν ότι εντός των γενικών σχολείων οι μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες φοιτούσαν στην πλειονότητα τους χωρίς να λαμβάνουν κάποια εξειδικευμένη υποστήριξη ανάλογα με τις ανάγκες τους, σύμφωνα με τον κ. Βαρδακαστάνη.
Σύμφωνα με την ΕΣΑμεΑ, βασικό εκπαιδευτικό εμπόδιο που αντιμετωπίζουν οι μαθητές με αναπηρία αποτελεί η μειωμένη προσβασιμότητα των σχολικών εγκαταστάσεων και υποδομών. Βάσει της καταγραφής ορισμένων βασικών παραμέτρων προσβασιμότητας των σχολικών κτηρίων που πραγματοποίησε το ίδιο το υπουργείο Παιδείας το 2017, ένας μεγάλος αριθμός σχολικών κτιρίων δεν πληρούσαν ούτε τις ελάχιστες προδιαγραφές φυσικής προσβασιμότητας (ράμπες, ανελκυστήρες).
Ειδικότερα, σε όλη τη χώρα, 7.361 σχολεία δεν διέθεταν ράμπα για να εισέλθει αναπηρικό αμαξίδιο και περισσότερα από 9.917 δεν διέθεταν χώρους υγιεινής για άτομα με αναπηρία.
Μόλις το 2019, στο πλαίσιο του προγράμματος Φιλόδημος ΙΙ, το υπουργείο Εσωτερικών δημοσίευσε πρόσκληση χρηματοδότησης για την κατασκευή και τοποθέτηση ραμπών και χώρων υγιεινής για άτομα με αναπηρία στις σχολικές μονάδες των δήμων την χώρας, με συνολικό προϋπολογισμό 35.000.000 ευρώ. To πρόγραμμα διατηρήθηκε και ενισχύθηκε και από την επόμενη κυβέρνηση.
Κακή κατάσταση των ειδικών σχολείων
Στη δε περίπτωση των ειδικών σχολείων η κατάσταση των κτιριακών υποδομών και εγκαταστάσεων ήταν και είναι σημαντικά υποβαθμισμένη στην περίπτωση των ειδικών σχολείων.
Αρκετά ειδικά σχολεία αντιμετωπίζουν σοβαρά κτιριακά προβλήματα, αφού πολλές φορές στεγάζονται σε χώρους όχι μόνο μη προσβάσιμους, αλλά και παντελώς ακατάλληλους για εκπαιδευτική χρήση, σύμφωνα με την ΕΣΑμεΑ.
«Το κτηριακό πρόβλημα στην περίπτωση των ειδικών σχολείων αποκτάει βαρύνουσα σημασία» υπογραμμίζει η ΕΣΑμεΑ, «καθώς, όχι μόνο οι μαθητές είναι περισσότερο ευάλωτοι σε ζητήματα ασφάλειας αλλά και τα προβλήματα των χώρων και των υποδομών καθιστούν εξαιρετικά δύσκολο το έργο του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού (Ε.Ε.Π.) και του ειδικού βοηθητικού προσωπικού (Ε.Β.Π.)».
Προβλήματα στην πρόσβαση
Πέραν, όμως των υποδομών, πάγιο πρόβλημα είναι επίσης το προβληματικό και ελλιπές σύστημα μεταφοράς των μαθητών/τριων με αναπηρία στις σχολικές μονάδες.
Αυτό, σύμφωνα με την ΕΣΑμεΑ, έχει ως αποτέλεσμα αρκετοί μαθητές/τριες να αποκλείονται από την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά και σε αρκετές περιπτώσεις, οι οικογένειες των μαθητών/τριών να επωμιστούν οι ίδιες το οικονομικό κόστος προκειμένου να μεταφέρουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Ιδιαίτερα έντονα είναι αυτά τα προβλήματα λειτουργίας στα ειδικά σχολεία της περιφέρειας και ιδίως της νησιωτικής Ελλάδας.
Με δεδομένα όλα τα προαναφερθέντα αλλά και τα προβλήματα που καταγράφει η ΕΣΑμεΑ αξιολογούμε τη δέσμευση ως εν μέρει υλοποιημένη.
