Στο πλαίσιο της ευρύτερης διαχείρισης των απορριμάτων, η κυβέρνηση Μητσοτάκη 2019-2023, είχε θέσει ψηλά τον πήχη για υιοθέτηση τεχνικών στην ανάκτηση ενέργειας από απόβλητα. Ενδεικτικά, στην Φινλανδία, που αποτελούσε παράδειγμα της ελληνικής κυβέρνησης, τα αστικά στερεά απόβλητα ανακτώνται είτε ως ενέργεια είτε με ανακύκλωση υλικών κατά 99%.
Oι μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης αποβλήτων έχουν τρία πλεονεκτήματα: Αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων, με άμεσο οικονομικό όφελος, αυξημένη ασφάλεια λόγω της περιορισμένης εξάρτησης από τρίτες χώρες, καθώς και περιβαλλοντικό όφελος λόγω της μείωσης των εκπομπών από το εισαγόμενο πετρέλαιο, όπως αναφέρει μελέτη της Deloitte.
Σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ, 2020) προοριζόταν να δημιουργηθούν 28 μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων (ΜΕΑ) και βιοαποβλήτων (ΜΕΒΑ), να σχεδιαστούν άλλες 30 μονάδες διαχείρισης βιοαποβλήτων (ΜΕΒΑ) και 4 μονάδες παραγωγής ενέργειας (ΜΕΑ) που θα αξιοποιούν τα υπολείμματα των ΜΕΑ και των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) για την παραγωγή δευτερογενούς εναλλακτικού καυσίμου (SRF/RDF).
Οι μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης των υπολειμμάτων Αστικών Στερεών Αποβλήτων (ΑΣΑ) θα έπαιρναν υπολείμματα από τις προϋοπάρχουσες Μονάδες Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ), από υπολείμματα των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ), από εναλλακτικά καύσιμα και από υπολείμματα επεξεργασίας/διαλογής των χωριστά συλλεγέντων ρευμάτων αποβλήτων.
Πηγή: HAEE, Deloitte
Ενεργειακή αξιοποίηση, μια δύσκολη υπόθεση
Η ενεργειακή εκμετάλλευση των σκουπιδιών, υπό το πρίσμα του νέου ΕΣΔΑ 2020-2030, είναι μια εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία, όπως δείχνει ειδική μελέτη της ENVIROPLAN A.E. για λογαριασμό του υπουργείου Ενέργειας. Στα αδύνατα σημεία περιλαμβάνονται:
- Το Υψηλό κόστος επένδυσης (CAPEX). Για παράδειγμα, σύμφωνα με μελέτη της Deloitte, η Ελλάδα είναι δέκατη σήμερα σε όρους επενδύσεων σε μελλοντική παραγωγή βιομεθανίου για το 2030 με 150 εκατ. ευρώ.
- Πιθανοί γεωγραφικοί περιορισμοί χωροθέτησης
- Η έλλειψη έμπειρου προσωπικού στην Ελλάδα
- Υψηλά λειτουργικά κόστη (OPEX)
Σύμφωνα με τη μελέτη, στις ενδεχόμενες απειλές εντάσσονται οι:
- Επιδοτήσεις για την παραγωγή ενέργειας πιθανώς χαμηλότερες από ΑΠΕ
- Φαινόμενα NIMBY, δηλαδή αντίθεσης των κατοίκων στις προτεινόμενες αναπτύξεις υποδομής στην περιοχή τους, καθώς και υποστήριξη για αυστηρούς κανονισμούς χρήσης γης
- Αύξηση τιμών αναλωσίμων
- Πιθανές αλλαγές στην Ευρωπαϊκή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων
- Δυσκολία περιβαλλοντικής αδειοδότησης μονάδων και άδεια λειτουργίας
Η πρόοδος για ανάκτηση ενέργειας το διάστημα 2019-2023
Όταν ανέλαβε η νέα κυβέρνηση το 2019, η ενεργειακή χρήση των δημοτικών αποβλήτων στην Ελλάδα ήταν περίπου 1,5% (στοιχεία 2018). Το 2020, η ανάκτηση ενέργειας, παρέμεινε σχεδόνια ίδια, στο 1,6% σύμφωνα με την προϊσταμένη του τμήματος διαχείρισης αποβλήτων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και επιστημονική υπεύθυνη και συντονίστρια του έργου Life – IP CEI Greece, Σοφία Μάνη. Στόχος ήταν να φτάσει το 18% το 2025 και το 32% το 2030. Ενώ η ευρωπαϊκή παραγωγή βιομεθανίου μπορεί να έφτανε τα 41 δισ. κ.μ. ως το 2030, στην Ελλάδα ήταν μόλις 0,51 το δυναμικό αναερόβιας επεξεργασίας και 0,03 δισ. κ.μ. θερμικής αεριοποίησης ετησίως.
Στο νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ), εξεταζόταν η δημιουργία 3 ή 4 μονάδων θερμικής επεξεργασίας σύμμεικτων υπολειμματικών αποβλήτων ή και δευτερογενών καυσίμων, με προϋπολογισμό κατασκευή σε 632 με 805 εκατ. ευρώ. Τα πρώτα βήματα για τη δημιουργία για την ανάκτηση ενέργειας από απορρίματα φαινόταν να γίνονται στις αρχές του 2022, όταν το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προκήρυξε διεθνή διαγωνισμό για την επιλογή του αναδόχου, ο οποίος θα υλοποιούσε τη μελέτη σκοπιμότητας για τη δημιουργία ενός δικτύου έξι μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης αστικών αποβλήτων (MEA).
Ωστόσο, μόλις στη δεύτερη κυβερνητική θητεία, τον Ιανουάριο του 2024, ο Γενικός Γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μανώλης Γραφάκος, θα σημείωνε ότι η δημιουργία μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης υπολειμμάτων σαν στόχος θα ερχόταν μετά την ολοκλήρωση των συμβάσεων για να υπάρχουν μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων (ΜΕΑ) παντού καθώς και την αναβάθμιση υφιστάμενων μονάδων. Έτσι, μετά το 2025, με την ολοκλήρωση των μονάδων επεξεργασίας αποβλήτων σε όλη τη χώρα, θα ξεκινούσε η ενεργειακή αξιοποίηση τους που, έως το 2030, θα έπρεπε να καλύπτουν το 1,5% των ενεργειακών αναγκών της χώρας.
Σημειώνεται ότι, ενώ το 2018 στην Φινλανδία κατέληγε σε χωματερές μόλις το 1% των σκουπιδιών, στην Ελλάδα του 2022 -τέλος κυβερνητικής θητείας ΝΔ- το ποσοστό ήταν στο 50%.
Δεδομένου ότι η κυβέρνηση έκανε λόγω για υιοθέτηση πρωτοποριακών πρακτικών τύπου Φινλανδίας, το γεγονός ότι δεν κατάφερε να δημιουργήσει μονάδες ανάκτησης ενέργειας -όπως παραδέχτηκε και το υπουργείο στη θητεία 2023-2027, ενώ η ανάκτηση ενέργειας ήταν υποτυπώδης, καθιστά την δέσμευση ακυρωμένη.
