Βασική προεκλογική θέση της ΝΔ ήταν να δημιουργήσει, στα πρότυπα άλλων κρατών –όπως Ην. Βασίλειο, Γαλλία και Ισραήλ– Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας για θέματα εξωτερικής πολιτικής, άμυνας και διαχείρισης κρίσεων.
Σύμφωνα με το προεκλογικό πρόγραμμα, το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας θα λειτουργούσε υπό τον Πρωθυπουργό και θα ήταν επιφορτισμένο με την ανάλυση του διεθνούς περιβάλλοντος, τον εντοπισμό κινδύνων και απειλών για την εθνική και περιφερειακή ασφάλεια, την εισήγηση προτάσεων πολιτικής στα αρμόδια υπουργεία και την υποστήριξη της κυβέρνησης στη διαχείριση κρίσεων.
Γιατί δεν υπήρξε τέτοιο όργανο στην Ελλάδα
«Δυστυχώς στην Ελλάδα υπάρχει έλλειψη πολιτικής κουλτούρας για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και ταυτοποίηση στόχων σε ζητήματα που άπτονται της εξωτερικής πολιτικής και εθνικής ασφάλειας», αναφέρει η οικονομολόγος και διεθνολόγος με ειδίκευση στη Μέση Ανατολή Αντωνία Δήμου, ερμηνεύοντας τους λόγους που δεν υπήρξε ένα τέτοιο όργανο στην Ελλάδα. «Συνέπεια της εν λόγω κατάστασης αποτελεί η πολυγλωσσία σε κρίσιμα εθνικά ζητήματα ακόμη και στους κόλπους έκαστης ελληνικής κυβέρνησης, όπως συνέβη πρόσφατα με το Σκοπιανό».
Η αρχή έγινε με τον νόμο 4622/2019 (ΦΕΚ 133Α) άρθρο 23, ο οποίος δημιούργησε τη θέση του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας «παρά τω Πρωθυπουργώ». Τη θέση του Συμβούλου κάλυψε ο διορισμός του ναυάρχου ε.α. Αλέξανδρου Διακόπουλου, ενώ το 2020 η κυβέρνηση προχώρησε στον διορισμό του δρ. Θάνου Ντόκου ως αναπληρωτή Συμβούλου. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον νόμο, το γραφείο Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας είναι αρμόδιο για την υποστήριξη του Πρωθυπουργού και του Κυβερνητικού Συμβουλίου Εξωτερικών και Άμυνας (ΚΥ.Σ.Ε.Α.) για κάθε θέμα που άπτεται της εξωτερικής και εσωτερικής ασφάλειας της Χώρας και της διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων που σχετίζονται με αυτήν. Ωστόσο, ο ρόλος του Συμβούλου στον εν λόγω νόμο δεν έχει καθοριστεί επαρκώς, ενώ μόνο από δημοσιεύματα έχουν δοθεί κάποιες ενδείξεις ως προς τι ακριβώς θα κάνει.
Πρόθεση της κυβέρνησης ήταν να ξεκινήσουν να συγκαλούνται, με πρωτοβουλία των νέων Συμβούλων Εθνικής Ασφαλείας, τακτικές/μηνιαίες συναντήσεις, η σύνθεση των οποίων θα θυμίζει το ΚΥΣΕΑ. Η διαφορά του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας με το ΚΥΣΕΑ είναι ότι οι συμμετέχοντες δεν θα είναι οι υπουργοί (Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας, Προστασίας του Πολίτη, Ναυτιλίας) και ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά στελέχη. Στόχος του είναι να μπορέσει να δημιουργήσει έναν μηχανισμό και ένα πλαίσιο λειτουργικού συντονισμού όλων των συναρμόδιων υπουργείων, που δεν θα ενεργοποιείται μόνο σε περιόδους κρίσεων αλλά θα παραμένει διαρκώς ενεργός (Έθνος, 10/11/2019).
Οι τακτικές συναντήσεις των στελεχών των συναρμόδιων υπουργείων δεν θα περιορίζονται σε διαπιστώσεις αλλά θα οδηγούν και στη διαμόρφωση προτάσεων. Θα παράγει κείμενα που θα αποτυπώνουν την ελληνική εθνική στρατηγική σε θέματα εθνικής ασφαλείας, ορίζοντας έτσι ένα πλαίσιο πάνω σε σαφείς άξονες, θέτοντας στόχους και συνάμα στέλνοντας τα απαραίτητα μηνύματα σε άλλες κράτη.
Των κειμένων αυτών θα προηγείται εντατική, εμβριθής και ουσιαστική διαβούλευση μεταξύ όλων συναρμόδιων υπουργείων (Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας), τα οποία θα είναι άλλωστε και εκείνα που θα χαράξουν την εθνική στρατηγική. Όπως σημειώνουν σε κείμενό τους οι Διακόπουλος και Ντόκος: «Στους βασικούς στόχους περιλαμβάνονται ακόμη η διαρκής ενημέρωση πολιτικών κομμάτων και, φυσικά, του Κοινοβουλίου και η συμμετοχή, στο μέτρο του δυνατού, σε ένα δημόσιο διάλογο για κρίσιμα ζητήματα που άπτονται της εθνικής ασφάλειας της χώρας» (Καθημερινή, 13/1/2020).
Σύμφωνα με τους κ. Διακόπουλο και κ. Ντόκο, βασικός στόχος της δημιουργίας της θέσης του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας είναι η προετοιμασία για μετεξέλιξη σε ένα Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΣΕΑ), με βασική αποστολή τον συντονισμό των ανωτέρω υπουργείων και φορέων σε θέματα στρατηγικού σχεδιασμού και διαχείρισης κρίσεων.
Πρώτα Σύμβουλος και μετά Συμβούλιο
Παρά τον διορισμό Συμβούλων όμως, η κυβέρνηση δεν προχώρησε στη δημιουργία του ίδιου του Συμβουλίου. Στα τέλη του 2019 ο πρώην υπουργός και βουλευτής της ΝΔ Νικήτας Κακλαμάνης είχε παραδεχτεί «έχουμε καθυστερήσει πάρα πολύ […], πρέπει επιτέλους να φτιαχτεί το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας –όχι το συμβούλιο εξωτερικής πολιτικής που υπάρχει και που αύριο ο κ. Δένδιας θα ενημερώσει τους εκπροσώπους των κομμάτων για το τι συνέβη, τι συζητήθηκε στη συνάντηση Ερντογάν-Μητσοτάκη».
Την ίδια μάλιστα περίοδο, ο Αλέξανδρος Διακόπουλος είχε δηλώσει σε συνέντευξή του ότι «η δημιουργία Συμβουλίου Ασφαλείας βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο από νομοπαρασκευαστικής πλευράς και είναι θέμα χρόνου. Προφανώς και κάθε αρχή και δύσκολη, γιατί έπρεπε να δημιουργηθεί μια νέα δομή, να στελεχωθεί ένα μικρό επιτελείο και να λειτουργήσει άμεσα ενόσω τα θέματα τρέχουν. Είναι ένα έργο εν εξελίξει».
Ωστόσο, όπως θα σημείωνε τον Δεκέμβριο του 2020 ο Στρατηγικός Αναλυτής, Εταίρος του Κέντρου Μελετών Ασφάλειας της Γενεύης Κωνσταντίνος Λαμπρόπουλος «παρά τη δεδηλωμένη πρόθεση δημιουργίας Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας εν ευθέτω χρόνω, ουδέν χρονοδιάγραμμα έχει ανακοινωθεί, ενώ απουσιάζει απολύτως και η σχετική μεθοδολογία συγκρότησης ενός τέτοιου οργανισμού». (Capital.gr 13/1/2020)
Ενώ η κυβέρνηση είχε δεσμευτεί για δημιουργία ενός οργάνου βασισμένου σε ξένα πρότυπα, παρατηρώντας κανείς το αμερικανικό μοντέλο του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας αντιλαμβάνεται ότι η Ελλάδα δεν έχει προχωρήσει καθόλου σε κάτι αντίστοιχο. Το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΠΑ είναι το ανώτατο διοικητικό και συμβουλευτικό όργανο του εκάστοτε προέδρου για ζητήματα εθνικής ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής.
«Η χώρα στερείται ενός οργάνου παραγωγής στρατηγικής, όπως θα ήταν το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, παρότι εδώ και χρόνια υποστηρίζεται η δημιουργία του –από ειδικούς και μη– και κανένα κόμμα δεν διαφωνεί», είχε υπογραμμίσει σε ανάλυσή του ο αντιστράτηγος ε.α. Παναγιώτης Γκαρτζονίκας. «Οι πολιτικοί δίνουν την εντύπωση ότι προτιμούν να λαμβάνουν αποφάσεις με έναν κλειστό κύκλο συμβούλων και όχι μέσα από μία καθορισμένη διαδικασία, με ξεκάθαρους ρόλους και αρμοδιότητες και το κυριότερο, με τήρηση πρακτικών» (SLpress, 20/6/2022)
Ακόμα και εν έτει 2022 «η ενορχήστρωση και ο συντονισμός των συντελεστών ισχύος, η εκπόνηση στρατηγικής, η διαδικασία λήψεως αποφάσεων, ζητήματα δηλαδή που θα αντιμετώπιζε η σύσταση Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, δεν υφίσταται» όπως προσέθεσε ο Παναγιώτης Γκαρτζονίκας.
Μόνο το πρώτο βήμα
Για τον αναλυτή του Κέντρου Διεθνών και Στρατηγικών Αναλύσεων Γιώργο Κουκάκη, «αν και η νέα κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς την Εθνική Ασφάλεια, προχωρώντας στη δημιουργία Διεύθυνσης Αμυντικής Διπλωματίας, τον διορισμό Συμβούλου και Αναπληρωτή Εθνικής Ασφαλείας παρά τω Πρωθυπουργώ, και την ψήφιση Νόμου για τον μετασχηματισμό του ΚΥΣΕΑ από Κυβερνητικό Συμβούλιο Εξωτερικών και Άμυνας σε Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, δεν μπορούμε παρά να διατηρήσουμε μια επιφυλακτική στάση ως προς την εξέλιξη αυτών των θεσμών. Οφείλουμε, ωστόσο, να αναγνωρίσουμε ότι το πρώτο βήμα προς ένα νέο θεσμικό πλαίσιο και την ανάπτυξη κουλτούρας εθνικής ασφαλείας στην Ελλάδα έχει γίνει».
Παρ’ όλα αυτά, από τότε που δήλωσε ο κ. Διακόπουλος ότι το έργο είναι εν εξελίξει, δεν σημειώθηκε κάποιο αποφασιστικό βήμα που να δείχνει ότι η δέσμευση προχώρησε.
Δεδομένου ότι η ύπαρξη μόνο ενός Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας δεν αρκεί για τη σύσταση οργάνου, εκτιμούμε ότι η κυβέρνηση δεν τήρησε την προεκλογική της δέσμευση για δημιουργία Συμβουλίου βασισμένου στα πρότυπα ΣΕΑ άλλων κρατών.
