Η ολοκλήρωση του προγράμματος ΕΣΠΑ 2007-2013, καθώς και η απορρόφηση όσο το δυνατόν περισσότερων χρημάτων από αυτό, ήταν στόχος της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ.
Τα Διαρθρωτικά Ταμεία ή Εταιρικό Σύμφωνο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ μαζί με το Ταμείο Συνοχής είναι χρηματοδότηση που παρέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση για να στηρίξει τις φτωχότερες χώρες/περιφέρειες της Ευρώπης και για να ενοποιήσει τις ευρωπαϊκές μεταφορές, ειδικά τις μεταφορές. Θεσπίστηκαν τη δεκαετία του 1980 μετά από πρωτοβουλία της τότε ελληνικής κυβέρνησης, καθότι η Ελλάδα μέχρι τότε συνεισέφερε περισσότερα χρήματα στην ΕΟΚ, απ΄ ότι έπαιρνε. Τότε ονομάστηκαν Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα, χρηματοδοτώντας Ελλάδα, νότια Ιταλία και περιοχές στη νότια Γαλλία. Έκτοτε, ακολούθησαν, το πακέτο Ντελόρ” (1988 – 1993), το “πακέτο Σαντέρ” (1994 – 1999), και στη συνέχεια το “Κοινοτικό Πλαίσο Στήριξης” (Γ’ ΚΠΣ (2000 – 2006)). Τα ΕΣΠΑ θεσπίστηκαν βάσει του κανονισμού 1198/2006 της 27ης Ιουλίου 2006.
Το ΕΣΠΑ 2007-2013 (Διαρθρωτικά Ταμεία) με προυπολογισμό 277 ευρώ δισ. -για όλη την ΕΕ- εφαρμόστηκαν από 1η Ιανουαρίου 2007 έως 31 Δεκεμβρίου 2013 και το δε Ταμείο Συνοχής, με προυπολογισμό 70 δισ ευρώ, εφαρμόστηκε από 1η Ιανουαρίου 2014 εώς 31η Δεκεμβρίου 2020. Στην Ελλάδα αναλογούσαν 20.173.000.000 ευρώ από το ΕΣΠΑ 2007-2013.
Μεγάλες καθυστερήσεις
Η Ελλάδα, με τα χρόνια βελτίωνε τον βαθμό απορρόφησης των χρημάτων, αλλά είχε είχε επιδείξει πολύ μεγάλη καθυστέρηση τα χρόνια πριν το 2014-2015. Οι κυβερνήσεις άλλαζαν, αλλά τα ασχολούνταν με προγράμματα προηγούμενων ετών.
Στην ειδική εκ των υστέρων αξιολόγηση, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2016, σημειωνόταν ότι στην Ελλάδα παρατηρείται κακή συνεργασία μεταξύ της συγκεντρωτικής κυβέρνησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Επιπλέον αδυναμίες στον προγραμματισμό και η μη συμμόρφωση με τη νομοθεσία ήταν μερικές από τις παθογένειες που εντόπισαν οι άνθρωποι της Επιτροπής στην Αθήνα.
Οι πολιτικές παρεμβάσεις στον προγραμματισμό έργων ήταν σύνηθες φαινόμενο με τα χρονοδιαγράμματα διεκπαιρέωσης των έργων να ξεπερνούν κατα πολύ τις θητείες των ελληνικών κυβερνήσεων. Επιπλέον οι πολύπλοκες και χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες ήταν επίσης μεγάλο πρόβλημα στην ορθή εκτέλεση του προγράμματος από πλευράς Αθήνας.
Σχεδόν 100% απορρόφηση το 2016
Μετά το 2015, λόγω του αμφιλεγόμενου ευρωπαϊκού σχεδίου διάσωσης της Ελλάδας, η Κομισιόν παραδεχόταν ότι η Ελλάδα βρισκόταν υπό αυστηρή εποπτεία για τη μείωση των δημόσιων δαπανών και έτσι δεν ήταν σε θέση να παράσχει την απαραίτητη αντίστοιχη συγχρηματοδότηση για να προχωρήσει το ΕΣΠΑ.
Έτσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκόλυνε τις δαπάνες μέσω προκαταβολών και αυξάνοντας το ποσοστό συγχρηματοδότησης της ΕΕ από 75% σε 99,8%, επιτρέποντας έτσι τη μείωση της εθνικής συγχρηματοδότησης στο ελάχιστο επίπεδο (από 4,3 δισεκατομμύρια ευρώ σε μόλις 40 εκατομμύρια ευρώ).
Το μέτρο αυτό, ωστόσο, σήμαινε σημαντική μείωση της συνολικής διαθέσιμης χρηματοδότησης για αναπτυξιακά προγράμματα, από 20,2 δισεκατομμύρια ευρώ όπως είχε αρχικά προγραμματιστεί σε 15,9 δισεκατομμύρια ευρώ επενδύσεις στην πολιτική συνοχής, που στην πραγματικότητα μειώθηκε κατά το ποσό που αντιστοιχεί στην εθνική δημόσια χρηματοδότηση (από 4,3 δισεκατομμύρια ευρώ σε περίπου 40 εκατομμύρια ευρώ).
Στις 31 Μαρτίου του 2017, το Υπουργείο Οικονομίας απέστειλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τελική έκθεση ολοκλήρωσης του συνόλου των Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ, κλείνοντας τυπικά το ΕΣΠΑ 2007-2013. Επιβεβαιώθηκε πλέον και επισήμως η μεγάλη επιτυχία της χώρας μας, καθώς η Ελλάδα απορρόφησε πλήρως τους διαθέσιμους κοινοτικούς πόρους του ΕΣΠΑ πετυχαίνοντας το υψηλότερο ποσοστό απορρόφησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το ΕΣΠΑ 2007-2013
Το 2017 συστάθηκε ειδική Ομάδα Ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, για τον έλεγχο του απολογισμού ΕΣΠΑ 2007 – 2013 που αφορά στην Κεντρική Διοίκηση», στο πλαίσιο του ετησίου προγράμματος ελέγχου έτους 2017.
Ως κύριο συμπέρασμα του ελέγχου προέκυπτε η επίτευξη του βασικού στόχου ολοκλήρωσης του προγράμματος ΕΣΠΑ 2007-2013 πλήρους απορρόφησης των κοινοτικών κονδυλίων, λόγω και των χρηματοδοτικών διευκολύνσεων από την Ε.Ε. -που αναφέρθηκαν παραπάνω-, της υλοποίησης των κατάλληλων πολιτικών από τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες και της χρηματοδότησης με τους απαραίτητους εθνικούς πόρους.
Ειδικότερα διαπιστώθηκαν κυρίως:
- Η εκτέλεση του προϋπολογισμού του Προγράμματος Δησοσίεων Επενδύσεων έτους 2016 για την υλοποίηση έργων ΕΣΠΑ εντός των εγκεκριμένων ορίων και σε υψηλό ποσοστό έναντι των αρχικών προβλέψεων.
- Η σχεδόν πλήρης ολοκλήρωση του προγράμματος ΕΣΠΑ 2007‐2013, με πλήρη απορρόφηση των διατιθέμενων πόρων σε όρους εγκεκριμένης συγχρηματοδοτούμενης δαπάνης, ενώ για τη συνέχιση και ολοκλήρωση των έργων του προγράμματος απαιτήθηκε η χρηματοδότηση των μη επιλέξιμων προς συγχρηματοδότηση δαπανών από εθνικούς πόρους, ποσού 8.989 εκ. ευρώ (βάσει στοιχείων μέχρι 31/03/2017). Κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται στην παραπάνω έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2016.
- Η εθνική δημοσιονομική επιβάρυνση από την υποχρέωση υλοποίησης ενταγμένων έργων, εκτιμάται στο ποσό του 1,4 δις ευρώ περίπου, ποσό που όμως θα
απομειωθεί από αντίστοιχα κέρδη που θα προκύψουν από τη λειτουργία των έργων, για τα οποία δεν διατίθεται προς το παρόν μετρήσιμο μέγεθος.
Ωστόσο, το Ελεγκτικό Συνέδριο κατέγραψε και σημαντικά αρνητικά στοιχεία. Πρόκειται κυρίως για τη μη λειτουργική ενοποίηση των πληροφοριακών συστημάτων Αρχών ΕΣΠΑ, υπηρεσιών Υπουργείου Ανάπτυξης και Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους του Υπουργείου Οικονομικών και ως εκ τούτου η μη συμμόρφωση με σχετική σύσταση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που ενείχε τον κίνδυνο μη ορθής καταγραφής και συμφωνίας των υπολογιζόμενων οικονομικών μεγεθών.
Συνεπώς, η δέσμευση αξιολογείται ως υλοποιημένη.
